Армянские и азербайджанские школьники до конфликта/войны в мае 1987 г.

Школа № 8. Баку. Последний день до летних каникул. Около трети детей на этой фотографии армяне. Я стою на заднем ряду, одноклассник мой чуть прислонился передо мной. Число на доске показывает май 1987 года. Спустя несколько месяцев начнется карабахский конфликт. Азербайджанские беженцы из Армении начнут прибывать в Баку и Сумгаит.

К февралю 1988 г. начнется массовый побег армян. К тому времени как будет подписано соглашение о прекращении огня в мае 1994 г., целые участки Азербайджана, в том числе и Карабах, окажутся под армянской оккупацией и азербайджанцы будут изгнаны из захваченных земель. Сотни тысяч армян будут вынуждены покинуть свои дома в Азербайджане в результате презренных нападений и погромов в Баку и Сумгаите.

Армения будет очищена от азербайджанцев, а Азербайджан от армян, в то время как азербайджанское население Карабаха будет систематически изгнано и станет жертвой этнических чисток и массовых убийствах, как это будет происходить в 1992 г. в Ходжалы и в деревне моей бабушки Малыбейли. В свою очередь азербайджанцы будут не менее беспощадны. Обе стороны будут совершать ужасающие зверства. Десятки тысяч людей погибнут; города будут сравнены с землей и превратятся в призраки, как родина моего деда Агдам. Более миллиона людей покинут свои дома.

В течение 25 лет азербайджанцы и армяне будут завладены в горькие объятия войны. Но в мае 1987 г. мы были всего лишь детьми, празднующими окончание первого класса. Думаю, что место этой фотографии должно быть в Карабахском альбоме. Пусть все жертвы армяно-азербайджанского конфликта покоятся с миром. И все должны быть помянуты.

Я просматривал все бакинские фотографии и наткнулся на этот снимок, сделанный в 1/09/1986, Баку, Школе № 8. Это моя первая учительница. Жанна Арамовна Хачатурян. Ее семья жила в том же здании, где жили мои бабушка и дедушка. Ее сыновья научили меня играть в футбол. Не знаю, в каком году она покинула Баку. Но знаю, что переехала в Москву. Думаю, что место этого снимка тоже в этом альбоме.

Фото и текст принадлежат Мурад Гассанлы, который поделился воспоминаниями на Facebook. Далее, фотографии здесь.

Armenian and Azerbaijani kids before the conflict/war in May, 1987.

School No 8. Baku. Last day before summer holidays. About a third of the kids in this picture are Armenian. I’m in the back row, slightly obscured by another kid. The date on the board is May 1987. Within a few months Karabakh conflict will begin. Azerbaijani refugees from Armenia will start arriving in Baku and Sumgait.

By February 1988 it will be Armenians fleeing en mass. By the time ceasefire will be signed in May 1994 whole swathes of Azerbaijan, beyond Karabakh will fall under Armenian occupation and all Azeris will be expelled from captured lands. And hundreds of thousands of Armenians will flee their homes in Azerbaijan, driven out in despicable attacks and pogroms from Baku and Sumgait.

Armenia will be emptied of Azerbaijanis, and Azerbaijan of Armenians; whilst in Karabakh Azerbaijani population will be systematically driven out and ethnically cleansed in massacres, as will happen in Khojali and my grandmother’s village of Malibeyli in 1992. Then again Azerbaijanis will be no less merciless, both sides will commit horrendous atrocities. Tens of thousands will perish; cities will be reduced to rubble, becoming ghost towns, like my grandfather’s birthplace of Aghdam; over a million will flee their homes.

Azerbaijanis and Armenians will be locked for 25 years in a bitter embrace of war. But in May 1987 we were just kids celebrating the end of our first year in school. I think this picture too belongs in the Karabakh album. May all victims of Armenian-Azerbaijani conflict rest in peace. And all should be remembered.

I was going through all the photos that came from Baku and came across this one, taken on 1/09/1986, Baku, School No 8. That's my first teacher. Zhanna Aramovna Khachaturian. Her family lived in the same block as my grandparents. Her sons taught me to play football. I don't know which year she fled Baku. I know she moved to Moscow. I thought this picture belongs in this album.

Photo and words by Murad Gassanly on Facebook. More photos here.

Merdakan, Azerbaijan © Dirk-Jan Visser 2009

Onnik Krikorian

With 2012 having dashed many hopes for peace in the South Caucasus, the conflict between Armenia and Azerbaijan over the disputed territory of Nagorno Karabakh remains one of the most intractable in the region. Over 20,000 people lost their lives in the war waged in the early 1990s and a million were forced to flee their homes. Around 3,000 have been killed in cross-border skirmishes and sniper incidents since a 1994 ceasefire effectively put the larger war on hold, but organizations such as the International Crisis Group (ICG) warn that the danger of an ‘accidental war’ breaking out increases with each passing year.

But while negotiations to resolve the conflict through the OSCE Minsk Group continue to falter, and not least as both Armenia and Azerbaijan preparing for presidential elections in 2013, a new book by Dutch writer Arthur Huizinga and photographer Dirk-Jan Visser hopes to examine the conflict through the prism of football. Offside: Football in Exile tells the story of two football teams, FK Qarabağ Ağdam and FK Karabakh Stepanakert, and was published earlier this year by YdocPublishing/Paradox.

FK Qarabağ Ağdam is an Azerbaijani football club currently based in the capital Baku, yet longing to return to its home ground in Ağdam. During the war with Armenian separatists over Nagorno Karabakh, the Imaret stadium in downtown Ağdam remained packed for home matches. In 1993, Karabakh-Armenian forces occupied and destroyed Ağdam and it has been a ghost town ever since. The club has become the symbol of hope and pride for over half a million Azerbaijani refugees scattered around Azerbaijan. Sponsored by a Turkish-Azerbaijani holding, it has played in the Europa League several times. In 2009, the team enjoyed an unprecedented international run until it was eventually knocked out by FC Twente (The Netherlands).

The Armenian football team FK Karabakh Stepanakert from Nagorno Karabakh, meanwhile, is banned from professional football. Due to the lack of international recognition for the breakaway Republic of Nagorno Karabakh, football association FIFA does not recognise teams from the region. As a result, FK Karabakh Stepanakert has been isolated entirely. It has lost all but its local relevance and consequently most of its financial means, a catastrophe for the team that was amongst the strongest in the Azerbaijani zone of Soviet Union football.

Baku, Azerbaijan © Dirk-Jan Visser 2009

Interviewed via email for Caucasus Conflict Voices, Huizinga says the idea for the book came after he visited Armenia, Azerbaijan, Georgia, and Nagorno Karabakh with Visser in 2006. In particular, it was Agdam, an Azerbaijani market town outside of Karabakh proper captured by Armenian forces in 1993 and razed to the ground soon after, that caught their attention. Described by Thomas de Waal, author of Black Garden: Armenia and Azerbaijan Through Peace and War, as a ‘mini Hiroshima,’ Agdam still remains off-limits to foreigners visiting Nagorno Karabakh as Huizinga and Visser also discovered.

“During our stay in the de facto state of Nagorno-Karabakh we learned about a rather large city, which supposed to be a ghost city entrapped in the Armenian militarized zone close to the frontline,” Huizinga told Caucasus Conflict Voices. “This town was named Agdam and used be one of the larger cities in the Azerbaijani Soviet republic. Although we made several requests to our host in Nagorno-Karabakh a visit to the ghost town was impossible. Back home in the Netherlands, I became fascinated with Agdam – of which back then there was hardly any information available, let alone pictures.”

Enschede, The Netherlands © Dirk-Jan Visser 2009

Huizinga says his interest spiked when he discovered that one of Azerbaijan’s best known football teams was also called FK Qarabag Agdam. In early 2009, again accompanied by Visser, he visited the Azerbaijani capital, Baku, and met some of the team’s players. However, media interest was limited until FK Qarabag Agdam qualified for the Europa Leage and was drawn against FC Twente from the Netherlands. “This sheer coincidence helped to bring the subject into the spotlight of the Dutch mainstream media and brought in the interest of publishing companies about writing a book on the club,” he says.

It was then that the idea of Offside: Football in Exile was born, although, jokes Huizinga, the reaction of Visser when asked to work on the project was at first less than enthusiastic.

“You know I HATE football, don’t you?” the photographer responded. Nevertheless, several trips to Armenia, Azerbaijan, and Nagorno Karabakh followed and basis for the book took shape. “When researching the history of FK Qarabag Agdam,” continues Huizinga, “we increasingly learned about old friendships and cooperations between Armenians and Azerbaijanis in all sorts of life in and around Nagorno-Karabakh as well as among the football players of FK Qarabag Agdam and the ethnic Armenian team of FK Karabakh Stepanakert. We figured a mirror imaging of both clubs would be a viable way to present the project.”

Museum for Armenians killed during the Karabakh conflict, Stepanakert, Nagorno Karabakh © Dirk-Jan Visser 2011.

Reaction to the book, which spotlights the fate of three Armenian and three Azerbaijani protagonists, has been favorable, although there has been some criticism, and not least with regards to the chronology of events in the Nagorno Karabakh conflict.

“Most critical voices concerned the timeline which was added to the book, mainly intended to provide a framework to an unfamiliar public in the West,” says Huizinga in response. “Needless to say, although we have based our research on numerous sources from the region and in the West, we do not claim to write a definitive history on the conflict. Still, we were pointed from different sides to presumably biased interpretations. We think it’s important to create an awareness of the different interpretations of events on both sides, without judging them.”

The writer also says that Paradox, one of the co-publishers of the book, also plans to put the timeline online alongside a blog where others can share information and personal experiences.

Football practice, Stepanakert, Nagorno Karabakh © Dirk-Jan Visser 2010

In a further attempt to use the book to encourage discussion, dialogue and debate, it is also hoped that photographic exhibitions already held in Europe can be followed up by similar events in the South Caucasus. “Our dream would be to be able to bring the exhibition to Armenia and Azerbaijan, to the lush streets of Yerevan and the impressive promenades of Baku, to the refugee settlements of Guzanli and to Nagorno-Karabakh,” he says. Having become fully aware of sensitivities towards representations of the region’s history, we hope to engage and indeed spur an ongoing dialogue involving all communities.”

And there is some reason for hope, Huizinga explains, citing one example from the book in an email to Caucasus Conflict Voices.

One striking story is the story of Levonid. Levonid is ethnic Armenian but born and raised in Agdam. Although people explained the Armenian community in Agdam never fully integrated into Azerbaijani society, they were part of the fabric of the city for generations. Levonid’s father for instance was a popular hairdresser in town. Levonid himself never experienced any problems and even enjoyed a pretty comfortable life as a popular footballplayer. Most of his close friends were prominent Azerbaijani players of FK Qarabag Agdam, in particular ‘club icons’ Adil Nadirov and Allahverdi Bagirov.

In 1977 Levonid moved to FK Karabakh Stepanakert, the football team of the Armenian community in Nagorno-Karabakh. Karabakh Stepanakert at the time played one level higher than FK Qarabag Agdam and “payed it’s state-amateurs” a bit more. As simple as that. At that time, there was no political argument involved in his move, as Levonid explained to us.

In his first season with his new team, Karabakh Stepanakert won the Azerbaijani SSR championship in Baku. Levonid referred to that year as the first time he encountered hatred and discrimination towards Armenians in Azerbaijan. Especially when Karabakh Stepanakert came close to clinching the title. Still, at that time, the hatred was channelled as a strong sporting rivalry, not so much in violence. Every former footballplayer we interviewed has lots of stories about playing teams against teams from the other side. Yes, there were a lot of tensions. And yes, it was hardly possible to win an away game inside the other republic. But still, most players told about the rivalry as a beautiful thing, Those were the games you needed to win. If you did, legendary status loomed.

As conflict brewed in the mid/late ‘80s, Levonid got caught between two fires. Still, he tried to maintain normal relationships with his friends right until the conflict started. Levonid was still involved with Karabakh Stepanakert as a coach when the war started. Karabakh Stepanakert stopped playing football straight away and withdrew from the Azerbaijani Soviet League in 1990. Most players eventually took up arms to fight. This is an important difference with FK Qarabag Agdam. Although the Azerbaijani players requested to be transferred to one of the local militias, the local commanders refused saying: ‘Football is the only thing left to offer to the battered people of Agdam. Football players don’t fight’.

[...]

In his own personal way, Levonid is still passionate about his old club, his old friends and his town of birth. He has kept pictures of the grave of his old friend Allahverdi Bagirov on his mobile phone and made sure at times that the grave –close to the ghost city of Agdam is untouched. He even rescued some footballprograms and stuff from the Imaret-stadium shortly after the Armenians occupied the city, keeping them to the day that he would be able to return them to his old friends at the the club.

Dörd Yol-refugee settlement, Azerbaijan © Dirk-Jan Visser 2009

“We were struck by the readiness of Armenians and Azerbaijanis alike to discuss their shared past and feel there’s indeed a common ground for reconciliation on a level of personal relations,” he adds. “Politically though, it’s a different story. Unfortunately, political standpoints and sometimes hate narratives have pervaded official public discourse throughout the region. A black-and-white, all-or-nothing discourse. When asked about their position towards Nagorno Karabakh, Armenians and Azerbaijanis usually refer to the antagonistic public discourse. ”

“That’s why we feel using football as a middle ground has proved so important: it creates a neutral, positive level of communication in which enemies become opponents, war becomes rivalry and life and death is replaced by goals and famous victories,” Huizinga concludes. “At a time when the future seems bright once again for football fans in the South Caucasus and both Armenia as well as Azerbaijan are catching up in Europe, perhaps football can be a starting point for a positive dialogue once again.”

Offside: Football in Exile by Dirk-Jan Visser & Arthur Huizinga is published by Ydoc Publishing and Paradox and is priced €39.90. The book’s Facebook page is at https://www.facebook.com/footballinexile.

Nooit een thuiswedstrijd by Arthur Huizinga is also available in Dutch and examines football and the Nagorno Karabakh conflict.

Dear friends and colleagues,

On behalf of Free Press Unlimited you are cordially invited to the closing ceremony of South Caucasus Multimedia Course organized by Free Press Unlimited, funded by the Netherlands Embassy in Georgia, in cooperation with the Georgian Charter of Journalistic Ethics, Yerevan Press Club and Freedom of Expression Coalition for Azerbaijan.

The Ambassador of the Netherlands Embassy in Tbilisi and representatives of the three partner organizations will be present.

The screenings of the multimedia productions will be followed by a reception at the Multimedia Education Centre at Al. Chavchavadze str.10A, Tbilisi, Georgia.

The ceremony starts at 16.00 hrs and ends at 19.00 hrs.

Looking forward to seeing you all,

With kind regards
Met vriendelijke groet,

ALBANA SHALA
Programme Coordinator

Workshop participants from Azerbaijan and Georgia in Ergneti, Georgia © Onnik Krikorian 2012

The Philosophical Society, Trinity College Dublin, 24 October 2012

In co-operation with the 2012 Irish Chairmanship of the OSCE and the support of the United States Mission to the OSCE and the Permanent Mission of Lithuania to the OSCE.

Ambassador Erwan Fouéré is the Special Representative of the OSCE Chairperson-in-Office for the Transdniestrian Settlement Process. Previously he held a number of posts inthe European Union including as the first EU Special Representative/Head of Delegation to the Former Yugoslav Republic of Macedonia (2005), the first Head of Delegation to South Africa (1994) and the first Head of Delegation to Mexico and Cuba (1989). Awarded the Order of Good Hope, Grand Officer, by President Mandela (1998).

During Denis Murray’s 26 year career with the BBC he extensively covered the Troubles and the Northern Ireland peace process as Ireland correspondent, Northern Ireland political correspondent and Dublin correspondent. He was awarded an OBE in 1997 in recognition of his services to broadcast journalism

Alexandra Stiglmayer is a senior analyst, the general secretary and a founding member of the Berlin-based think tank the European Stability Initiative. Previously a journalist, she covered the wars in former Yugoslavia from 1992 to 1996 for German and US media. From 1998 to 2002, she worked for the Office of the High Representative in Sarajevo as a spokesperson and then head of the press office. She is based in Brussels.

Moderator: Iain Atack, Assistant Professor in International Peace Studies and Director of Research, Trinity College Dublin

John Kelly is the founder and Chief Scientist of Morningside Analytics. His research blends Social Network Analysis, content analysis, and statistics to solve the problem of making complex online networks visible and understandable.

Anand Varghese is a program specialist at the Center of Innovation for Science, Technology, and Peacebuilding at the United States Institute of Peace. The center develops innovative strategies for applying science and technology to the challenge of peacebuilding in fragile states, active conflict, and post-conflict societies.

Onnik Krikorian is a journalist and photojournalist. He has covered the Armenia-Azerbaijan conflict since 1994 and in 2008 pioneered the use of new and social media in cross-border communication and co-operation between Armenians and Azerbaijanis. He is now expanding into the Abkhazia and South Ossetia conflicts and was formerly Caucasus regional editor for Global Voices Online.

Moderator: Frane Maroevic, Acting Spokesperson, OSCE

Description of Training

A training workshop on Transitional Justice and Human Rights after Armed Conflicts will take place in Istanbul, Turkey between November 30 and December 6, 2012. Participants of the training will represent different nationalities from the South Caucasus: Abkhazians, Armenians, Azerbaijanis, Georgians and Ossetians. Training workshop will be conducted by European experts.

All costs of transportation to and from the location of the training as well as accommodation, meals, training materials, and per diems will be covered by the organizers.

Training workshop is organized within the framework of the Project Sustainable Cooperation through Education and Networking implemented by Caucasian House – Georgia. Funding for the project is provided by the Black Sea Trust for Regional Cooperation and Robert Bosch Stiftung and Open Society Georgia Foundation.

Rules of Application

All interested persons willing to participate in the training workshop have to fill out application form and submit it to the following e-mail addresses: lali_devidze@yahoo.com and tjanashia@hotmail.com until October 15, 2012. Please, take into consideration that number of participants is limited. Therefore we would like to advise those aspiring to participate in the program, to apply on a timely manner before expiration of the deadline. Applications received after the deadline will not be considered for evaluation.

Profile of Participants

Age: 25-35

Field of activity: Human rights, preferably, international mechanisms of human rights protection, ECHR, ICC, etc.

Working experience: training is designed for mid-career lawyers and human rights defenders with minimum working experience of three years in the field of human rights (property rights, IDP and refugee rights, restitution & reparations, human rights legislation) and international courts of human rights.

Education: Legal Studies

Language skills: good working command of Russian language. Knowledge of English language is highly desired.

Information about results of selection will be released in 10 days after expiration of the deadline. Please download the application form here.

For additional information please, contact the Project Manager Mrs. Lali Devidze: lali_devidze@yahoo.com, tel.: 577 52 77 99 or Project Coordinator Mrs. Tamara Janashia: tjanashia@hotmail.com. tel.: 555 23 15 77.

Deadline for submission of applications is October 15, 2012.

The course offers participants a unique opportunity to develop their multimedia storytelling skills, working on their own projects as well as on joint productions. The productions will focus on domestic issues as well as issues of regional relevance.

The participants will be challenged to have an open mind, to break stereotypes, to get inspired by ordinary events, making extraordinary stories worth sharing.

The programme consists of two intensive workshops organized in Tbilisi (September 3-7 and December 3-7) and on-line mentoring.

Trainers are:

• Charles Kriel | multimedia storyteller
• Jack Janssen | documentary maker
• Onnik Krikorian | (photo) journalist
• Rena Effendi | photographer

From each country eight journalists are selected based on these criteria:

• Commitment to take part in the training, expressed through a motivation letter and two recommendations
• Some experience with photography / scriptwriting / storytelling, displayed through a sample of previous work
• Good working knowledge of the English language
• Working experience out of the capitals of the South Caucasus
• Commitment to work in a team that includes participants from all three countries

Participants will have all their expenses covered (travel and accommodation in September and December) and basic equipment will be provided when in Tbilisi.

Applications can be submitted to:

Albana Shala
shala@freepressunlimited.org

Deadline for applications is August 1, 2012.

The project is funded by the Royal Dutch Embassy in Tbilisi, Georgia.

Профессор Ниязи Мехти

Моя статья продиктована многолетним опытом участия в миротворческих встречах. В 2000 году я в составе азербайджанской группы встретился в Упсале с армянскими коллегами в семинаре, организованным факультетом Университета Упсалы по мирному разрешению конфликтов. В нем, помнится, тон обсуждений был таков: армянская сторона стремилась доказать, что нам надо исходить из существующей ситуации и согласиться с отделением Нагорного Карабаха. Правда, все это было представлено в дружелюбном тоне и оснащено миротворческими и гуманистическими призывами об отвратительности войны и истребления людей. Только один человек из Нагорного Карабаха, живущего в Армении внес в этот общий тон некоторые милитаристские нюансы, намекая, что армия Нагорного Карабаха ой как сильна, так сильна что даже способна дойти до Анкары.

Мы же старались придерживаться гуманистического тона, то есть, не допускать грубых выпадов в адрес противоположной стороны, защищаться и доказывать, что в Карабахском конфликте не поставлена точка над i. Так как те преимущества, которыми оперируют и строят свои аргументы наши оппоненты, эфемерны.

Помнится и мы были не без греха. С нашей стороны один ныне известный журналист выступал в амплуа игрока, цель которого выводить из равновесия противника.

После двух раундов встреч шведские организаторы предложили нам всем подумать о статьях и об издании совместной книги. Однако это предложение осталось на бумаге. Но после Упсалы я часто думал, как же можно писать о карабахском конфликте что-либо интересное, если о нем так много написано по всем направлениям?! Конечно, многие из этих статей и книг вращались вокруг одной задачи: доказать, так называемые азербайджанские, или армянские истины по принадлежности Нагорного Карабаха той или иной стране.

Вот в такой ситуации, пребывая в недоумении как писать по Карабахскому конфликту, однажды меня почти как Менделеева во сне осенила мысль. Правда не мысль о новом химическом элементе, а мысль об аномальной автономии. Потом из этой идеи я сделал статью под названием «Разрешение этнических конфликтов Кавказа на основе принципа “семиотической аномалии”. Я благодарен профессору Али Аббасову за то, что он перевел эту статью с азербайджанского на русский и благодарен Сванте Корнел за перевод с азербайджанского на английский. Эти переводы опубликованы в соответствующих изданиях.

Когда у Георгия Ваняна, в ответ на мою статью на азербайджанском языке появилась идея темы для будущего слушания в рамках программы Альянса Женщин за Гражданское Общество и Кавказского Центра Миротворческих Инициатив, он спросил меня: а у тебя есть модель для справедливого мира между Азербайджаном и Арменией?

Так вот, я начал данную статью с ответа на этот вопрос. В той же статье ( EN | AZ ), переведенной на руский и английский языки, я предлагал модель автономии, определяя ее как “семиотическая аномалия”. В ней я предлагал снять конфликт или же его острые углы за счет переосмысления знаковых стереотипов, сложившихся у противоборствующих сторон. Вот некоторые примеры:

1. Азербайджан признает Нагорный Карабах (НК) в качестве “НКР” т.е. как Нагорно-Карабахская Республика, как будто тем самым, признавая ее независимость. Однако “НКР” лишается возможности без всеазербайджанского референдума менять свое название или выходить из состава Азербайджана (возможна и такая ситуация: азербайджанская сторона в своих официальных документах пишет “НКР” всегда в кавычках).
2. НКР формально имеет свою армию, однако эта структура находится под инспекцией Азербайджана и превращается, по сути, в полицейские силы, лишенные тяжелого вооружения. Символическая армия при международных гарантиях не может превращаться в реальную армию, кроме того, в ее состав должны приниматься и азербайджанцы, проживающие на территории этого образования. Квота азербайджанцев в армии должна быть пропорциональной их численности в “НКР”.
3. НКР имеет свой парламент, в который по квоте избираются депутаты от азербайджанского меньшинства. Парламент принимает Конституцию на основе договоренностей с азербайджанской стороной и в рамках основополагающих принципов Конституции Азербайджана.
4. НКР по квоте имеет своих депутатов в парламенте Азербайджана.
5. Каждые 5 лет Азербайджанский парламент ставит вопрос об упразднении НКР, однако в этом вопросе представители НКР имеют право на вето. Как только поднимается данный вопрос, депутаты от НКР на основе официального документа, представленного парламентом НКР (чтобы исключить давление на депутатов или же их “соглашательство” на основе коррумпированности), выносят вето. Право на вето имеется у представителей “НКР” только в связи с этим вопросом (можно сюда добавить и некоторые другие символические вопросы).
6. Также в 5 лет парламент “НКР” ставит вопрос о выходе из Азербайджана (создание собственной валюты и т.д.) и азербайджанские депутаты на основе решения Азербайджанского парламента вносят свое вето.
    

   Эта своеобразная знаковая игра между тем должна носить обязательный характер, так как подобные символические процедуры снимают психологическое напряжение. Со временем вся эта аномалия и многочисленные патовые ситуации, уменьшая некоторую легковесность и комичность положения, превратятся в своеобразный ритуал, подобный некоторым процедурам в политической жизни Великобритании.

   Терапевтическое, психологическое влияние проведенной патовой процедуры на армяно-азербайджанский конфликт можно смоделировать и исследовать. В мировой политической практике число таких знаковых аномалий достаточно велико: так королева Англии, будучи де-юре также королевой Австралии, де-факто далека от политических решений этой страны.

7. Если Армения объявит войну Азербайджану или другой стране, НКР не имеет права как независимое образование автоматически войти в союз с Арменией, в силу вето, накладываемого азербайджанскими представителями парламента.
8. Соответственно Азербайджан в случае объявления войны Армении, не имеет права привлекать НКР как свою составную часть в эту войну (патовая ситуация посредством вето депутатов армянского меньшинства).

Дорогой читатель! Эта была моя попытка подойти к мирному и справедливому решению Карабахского конфликта с позиции нестандартного мышления. Отмечу, что на уровне гражданского сектора были и другие попытки по поиску модели мирного решения Карабахского конфликта. Так, Али Абасов и Арутюн Хачатрян подготовили сборник статей под названием «Карабахский конфликт: варианты решения», в которых осуществлялись такие поиски.

Это я говорю, для того чтобы не показалось, что я в неведении о разнообразных направлениях миротворческих встреч и совместных проектов.

После Упсалы я участвовал в других конференциях, где лейтмотивом был дискурс о том, что «мы, – армяне и азербайджанцы должны осознать, что все мы люди». То есть армяне в лице азербайджанцев должны видеть не врагов, а прежде всего людей, человека. Также должен поступать и азербайджанцы.

Чтобы как-то смягчить враждебное настроение между нами в кулуарах было придумано и другое выражение: «в испорченности, в нецивилизованности мы одинаково заслуживаем друг друга».

В совместных миротворческих программах было и одно значимое направление: снимались фильмы об азербайджанцах и армянах, вспоминающих о прошлой дружбе, о прошлой мирной жизни. Делал такие фильмы и мой оппонент и друг Георгий Ванян. Я знаком с серией таких фильмов, сделанных Интерньюс Азербайджана и Армении. Все они служили развенчанию образа врага у армян и азербайджанцев. Так что, исходя из таких проектов, я не считаю, что совместные миротворческие программы зря тратят деньги западных налогоплательщиков.

Благодаря таким совместным программам мы обзавелись друзьями по обе стороны. Появились такие романы как «Гукарк» (Сеймур Байджан) и «Артуш и Заур» (Али Акпер). Правда, эти романы не обходились без иронии на миротворческие проекты, сродные иронии Георгия – друга Сеймура и Алекпера. Но даже местами обоснованная и местами необоснованная ирония не умаляет значения совместных миротворческих программ. Они ведь тесно связаны с культурой Демократии. А там, где есть Демократия, когда серьезные мысли и отношения исчерпывают себя, начинает срабатывать пародия, смех и веселье. Так, что ценность миротворческих проектов не только в их претензиях на солидность, но и в том, что они могут вызывать недовольство и смех.

После перечисления таких позитивов, хотелось бы указать на факты, которые не вызывают во мне восхищения. Потому, что они стали стереотипами. А всякие стереотипы бездушны. Чтобы ясно было, приведу дипломатический стереотип по конфликту между государствами. Очень часто из уст российских, вашингтонских, европейских дипломатов можно услышать выражение, что «конфликт должен быть решен посредством переговоров». В целом, это верный тезис – но очень часто в сложных ситуациях он служит хорошей миной при плохой игре. Это выражение в интерпретациях умных политиков может, действительно, вывести на новые возможности. Но часто оно выполняет функцию формальной реакции ради приличия.

Теперь о наших стереотипах. В свое время, когда мы нуждались во все новых и новых аргументах в пользу демократии, была выдвинута идея, что если в Азербайджане и Армении будут демократические режимы, конфликт между нашими народами легко разрешится. В Азербайджане об этом впервые заговорили я, и кажется, Зардушт Ализаде. Очень интересно, что эту же мысль выразил Юрий Манвелян в прошлом текалинском слушании. Однако, есть факты, которые работают против убеждения о Демократии как об универсальном лекарстве от всех недугов. Великобритания и Аргентина – демократические страны, но не кажется, что они смогут решить свои споры по Фолклендским островам. Такая же ситуация имеется между Турцией и Грецией по Кипру.

Это означает, что надо всегда уточнять: при демократичности обеих сторон для решения конфликта открывается больше возможностей, и способы дезинформации населения существенно ограничиваются. А что еще? Надо обсудить, может быть даже нам следует этой теме посветить отдельное Текалинское слушание.

Теперь, о другом стереотипе. В последние годы в армяно-азербайджанских встречах сформировался несколько новый настрой. Активно армяне, не столь активно азербайджанцы начали проклинать Карабахскую войну, правительства обеих сторон, извлекающие выгоды из этой войны. Вначале эта позиция была новой для наших встреч. Возмущение жертвами с обеих сторон, тяжелой жизнью мирных жителей пограничных районов впечатляло своей человечностью, своей теплотой относительно противоположной стороны. В этом процессе умные ребята с обеих сторон начали высмеивать армяно-азербайджанские споры о долме, Сары гелин, дудуке. Так что, как будто общее горе по жертвам войны и общая ирония против споров о долме сблизило нас. Однако со временем, частые призывы к остановке кровополития, осуждения нарушения прекращения огня стали бездушными стереотипами, такими же как стереотип дипломатов о решении конфликтов путем переговоров.

Если бы,- прошу прощения за несколько утрированное выражение, – между Азербайджаном и Арменией было бы ничейное положение, мирные призывы с обеих сторон были бы симметричными и не вызывали особых вопросов. Но дело в том, что азербайджанская сторона, призывая к прекращению кровопролития и сражений, чувствуя благородство этих призывов с точки зрения человечности, одновременно ощущает некоторую неловкость с точки зрения национальных интересов. Ему кажется, что его призывы могут быть истолкованы как согласие на то, что Карабах окончательно проигран. Это похожа на то, что грузинские миротворцы, встречаясь с Российской стороной, призывают к остановке кровопролития, не ставя вопрос об оккупации своей страны.

Теперь о недостатке миротворческих призывов армянских коллег. Иногда это выглядит как способ сохранения существующего «выигрышного» положения с помощью благородных слов. Я очень боюсь обидеть своих искренних друзей миротворцев с армянской стороны – а неискренние меня не интересует, – но считаю своим долгом указать на сказанные мною нюансы.

Но тогда, спрашивается, в чем я вижу выход из ситуации?

Считаю, что призывы к прекращению кровопролития, возмущение войной должно сопровождаться важной мыслью, о том что мы должны найти мир, приемлемый для обеих сторон. Что мы против нарушения прекращения огня для того, чтобы были условия для быстрого заключения справедливого мира, хотя пока мы не знаем, какой мир удовлетворил бы стороны. Считаю, что в наших встречах и дискуссиях постулирование этого желания создало бы симметричную ситуацию. Без этой установки наши призывы кажутся неприглядными риториками.

У нас в Азербайджане, когда возникло демократическое движение, в пылу ненависти к бюрократам и партийной номенклатуре Советской эпохи, сформулировалось стереотипное противопоставление «мы демократы – прекрасные люди, а они партократы мерзавцы!». Как участник демократического движения мое сознание также было подвержено этому стереотипу, хотя впрочем, сам тоже своими статьями содействовал устойчивому его существованию. Но в ходе борьбы за демократию, я осознал, насколько сам грешен с точки зрения идеалов Демократии и настолько таковыми являются даже те борцы, которые пишут прекрасные статьи и попадают в тюрьму. Тогда мне в голову пришла одна мысль: «Мы все пришли к Демократии своими скверными недостатками». Это помогло мне расстаться с идеализацией борцов за демократию. Иначе нельзя было вынести разочарование этими людьми.

Так вот, в заключение хочу перефразировать эту мысль: «Мы все пришли к миротворческому движению своими скверными недостатками»». Поэтому давайте, не идеализировать друг друга, чтобы не разочароваться. Давайте, оставаясь цивилизованными людьми, указывать на недостатки даже самых благородных призывов.

И не забудем, без справедливого мира между нашими странами, всякая гуманистическая риторика будет якобы гуманистической.

—
Профессор Ниязи Мехти является философом, литературоведом и переводчиком. С 1989 г. также член Союза писателей Азербайджана.

Кавказ : Голоса конфликта приветствует статьи ученых, активистов гражданского общества, журналистов и других лиц, заинтересованных в предоставлении альтернативных мнений и предложений по разрешению конфликта на Южном Кавказе. Приносим благодарность профессору Мехди за написанную статью. Фото MediaForum.Az.

Professor Niyazi Mehdi

Dağlıq Qarabağ konfliktinin indiki mərhələsində konfliktin çözümü adların, simvolların yığılıb törətdiyi çıxmaza, küncə düşüb. Standart yollarla oradan heç cürə çıxmaq olmur: ermənilər müstəqil respublika simvolunu güzəşt edə bilmirlər, azərbaycanlılar isə öz sərhədlərini dəyişib Azərbaycanın məkanca kiçilməsinə razı ola bilmirlər. Oxşar durum Çeçenistan və Rusiya, Abxaz və Gürcüstan konfliktlərində də var. Biz bu çıxmazdan qurtulmaq üçün yeni avtonomiya modelini təklif edirik (“nomiya” yunanca qanundur, “avtonomiya” isə “öz qanunları ilə özünü idarə edən” deməkdir).

Bizim təklif etdiyimiz model Qafqaz üçün düşünülsə də Qafqazdan qıraq yerlərdə, məsələn, Kiprdə, Güney Azərbaycanla bağlı İranda da lazımi transformasiyalardan sonra tətbiq edilə bilər. Təklif etdiyimiz avtonomiya modeli konflikti semiotik (işarə sistemi ilə bağlı) anomaliya prinsiplərində çözür. İndi isə anomal avtonomiya modelini Dağlıq Qarabağ konflikti və faktları materiallarında yoxlanmadan keçirək.

 
Öncə təklifimizin kontekstini vermək üçün hazırkı durumu cızaq:

DQ konfliktinin çözümünə Ermənistan tərəfindən əngəl olan motivlər: Ermənistan ordusu Dağlıq Qarabağda indiki uğurdan sonra faktiki olaraq DQ-ni Azərbaycan Dövlət sistemindən çıxarıb. Ancaq Beynəlxalq Hüquq bu de-faktonu de yure-yə çevirməyə imkan vermir. Bundan çıxılmaz vəziyyət yaranıb. Sözsüz, DQ erməniləri üçün imkan var ki, bəzi siyasi simvollarda Azərbaycan tərkibində qalıb faktiki olaraq müstəqil dövlət kimi yaşasınlar. Ancaq belə perspektivdən ermənilər qorxurlar.

Birincisi, ondan qorxurlar ki, Azərbaycan hərbi-iqtisadi-mənəvi planda güclənsə, o biri tərəfdən isə Qafqaz üzərində Beynəlxalq nəzarət zəifləsə, Azərbaycan DQ üzərindəki suverenlik simvollarından istifadə edərək DQ-də həmin faktiki müstəqil dövlət vəziyyətini aradan götürəcək. Deməli, ermənilər yüz faizlik qarantiyanın mümkün olmadığı durumda Azərbaycan dövlətinə mənsub olmaq simvollarının gizli təhlükələrindən ehtiyat edirlər.

İkincisi, sakit vəziyyətdə Azərbaycanda miqrasiya və demoqrafik dinamikadan qorxurlar. Bildirirlər ki, DQ-də Naxçıvan variantı təkrar oluna bilər, yəni DQ-də azərbaycanlı artımı barış vasitələri ilə ermənilərin DQ-dən sıxışdırılması, deməli DQ-yə sülh yolu ilə qələbə çalınması ola bilər (bu, erməni versiyasıdır və azərbaycanlı tırəfin ona cavabı var).

Üçüncüsü, DQ üzərində Azərbaycan dövlət simvollarının qəbulu Ermənistan və DQ ermənilərinin müqavimətləri ilə bağlıdır: rəsmilər bildirirlər ki, bu qədər uğurdan sonra keçmişə dönüb DQ-nin öncəki statusunu qaytarmağa camaat imkan verməz.

 
DQ konfliktinin çözümünə Azərbaycan tərəfindən əngəl olan motivlər:

Birincisi, mədəni, etnik və dövlət şüuruna görə azərbaycanlılar üçün Qarabağ dağlıq hissəsi ilə birlikdə vətən coğrafiyasındadır. DQ-ni ayırmaq bu şüur üçün milli qəza, az qala kosmik katastrofdur.

İkincisi, Beynəlxalq Hüququn məntiqi, sistemi (məsələn, sərhədlərin toxunulmazlığı, BMT-nin Azərbaycanı indiki sərhədlərində tanıması və s.) Azərbaycanın xeyrinə işləyir. Bu üstünlükləri əldən vermək absurd olar.

Üçüncüsü, güclənmək perspektivini istisna etmək olmaz, deməli, gələcəkdə revanş götürmək imkanı qalır.

Dördüncüsü, Beynəlxalq Hüququn öz avtomatizmi var, ona görə də siyasi simvollarda balaca bir güzəşt edən kimi, həmin avtomatizm “yapon dominosu” prinsipi ilə işə düşür və DQ-nin tamam itirilməsinə gətirib çıxarır: məsələn, DQ erməniləri ilə tərəf kimi danışıqların aparılması həməncə Beynəlxalq Hüququn avtomatizmi ilə DQ-nin müstəqilliyinin tanınmasında önəmli addım olur.

Beləliklə, hər iki tərəfdə duran motivlərin vektoru DQ konfliktini küncə, çıxmaza salır.

Beynəlxalq güclərin indiki sivilizasyon düzən, sahman yaratmaq pafosunda konfliktin çözümünü küncdən çıxarmaq imkanı yox dərəcəsindədir. Azərbaycan, Ermənistan kimi ölkələrdə rəhbərliyin yalnız qorxunc korrupsiyası və ya xaricdə azman “gizli bank hesabları” varsa, o zaman ifşa olunmaq şantajı və ya “hesabları” itirmək təhlükəsi yabançı təzyiqlər qarşısında belə ölkənin rəhbərini (rəhbərliyini) zəif edə bilər. Azərbaycan kimi ölkələrin rəhbərliyini “diz çökdürmək” üçün Beynəlxalq güclərin əlində hansısa başqa bir ciddi vasitə görünmür.

ABŞ Konqresinin 907-ci düzəlişi, Rusiyanın uzun müddət Azərbaycanla ticarəti zəiflətməklə ona zərbə vurması, İranın bəzi analoji addımları sonda göstərdi ki, ölkə bu tipli təzyiqlərə dözə bilir. Beləliklə, Azərbaycan elementar təpər göstərməklə konfliktin çözümünü küncdə, çıxmazda saxlaya bilər.

Ancaq belə bir çıxmazlığın verdiyi ümüdə baxmayaraq, çoxları bilir ki, konflikt hər tərəfi (yəni Azərbaycanı, Ermənistanı, Dağlıq Qarabağ ermənilərini) razı salan şəkildə həll olunsa, yaxşıdır. Deyəsən, tərəflərin hamısı “yaxınlaşan mövqelər” prinsipində ona razılaşırlar ki, DQ-də ermənilər rahatca, maksimum demoqrafiq, iqtisadi, hərbi təhlükəsizlik şəraitində yaşamalıdırlar, eləcə də DQ-nin Azərbaycan əhalisi öz öncəki torpaqlarında, şəhər-kəndlərində, məhəllələrində maksimum güvənlik şəraitində olmalıdırlar. Düzdür, hərbi uğurlarından sonra DQ ermənilərinin bir istəyi də var, yaşadıqları yerləri öz dövlətləri kimi duysunlar. Azərbaycanın erməni azlığı istəyir ki, DQ onların milli dövlətçilik şüurunun daha bir faktı olsun. Ciddi çətinliyi bu istək yaradır.

Belə bir kontekstdə biz konfliktin barış yolu ilə çözümünü mümkün edən DQ modelini veririk. Həmin modeli qurmağa imkan verən metodologiya belədir: model, birincisi, Dağlıq Qarabağı Azərbaycan anomaliyası kimi tanıyır (“a-nomaliya” yunanca qanunauyğunludan qıraqda duran, a-normal, normadan dişarıda qalan hadisədir). Bu o deməkdir ki, DQ-nin statusu Beynəlxalq Hüququn bəzi qaydalarının məntiqinə sığmayan prinsipdə qurulur və həmin hüquqa baxanda DQ anomaliya olur. İkincisi, model bizim metforik olaraq adlandırdığımız “dinamik pat” vəziyyəti yaradan prosedurlardan istifadə edir. Şahmatda bu dinamikanı biz “əbədi şah” situasiyasında görürük. İki fiqur bir-birinə qarşı hərəkət edir, ancaq hərəkət heç bir yeni vəziyyətə, inkişafa gətirib çıxarmır. Beləcə, sonsuz sayda təkrarlanma imkanı yaranır ki, bu da oynayanları heç-heçə durumunda saxlayır. Əbədi hərəkət etmək imkanı ilə hərəkətdən heç bir irəliləyişə, yeni vəziyyətə çıxılmaması paradoksal şəkildə birləşir. Biz təklif etdiyimiz modeldə metaforik olaraq heç-heçəni bildirdiyimiz bu pat variantını nəzərdə tuturuq.

Modeldə pat vəziyyətini yaradan prosedurlar Azərbaycana imkan verir ki, DQ ermənilərinə bəzi prinsipal güzəştləri edəndə beynəlxalq Hüququn avtomatizmi işə düşüb DQ-ni Azərbaycandan çıxarmasın. Erməni tərəfinə isə pat vəziyyətinə gətirib çıxaran prosedurlar imkan verir ki, onlar üçün Azərbaycan təhlükələrinin avtomatizminin qarşısı alınsın.

Bu modeldə pat proseduru “bir güzəşti onun əvəzində alınan güzəştlə təhlükəsizləşdirmə (neytrallaşdırma)” situasiyasını yaradır. Belə model hər iki tərəfin ambisiyalarını ödəməyə şərait yaradır və eləcə də DQ-də hər iki etnosdan olan camaatın güvənlikdə öz dövlət şüurları ilə yaşamasına imkan verir.

Bizim təklif etdiyimiz model XX yüz ildə gedən tendensiyalar XXI əsrdə həlledici amilə çevrilərsə, işləyə bilər. Kosovo, Bosniya olayları isə həmin tendensiyanı belə aydın edir:

• heç bir milli, etnik azlığa zorakılıq etmək olmaz, onları yerindən qovmaq arzusuna düşməyin axırı yoxdur;
• sivilizasyon (uyqar) Dünya heç kimə imkan verməyəcək ki, etnik, dini rəqibi yox etmək arzusunu gerçəkləşdirsin.
• dünya qoymayacaq ki, etnik konfliktlərdə kimsə qalib çıxsın. Etnik və başqa azlıqlar müstəvisində olanlar yerlərində qalıb inkişaf etməlidirlər;
• eyni zamanda bu azlıqlara imkan verilməyəcək ki, dövlətlərin sərhədlərini separatçılıq edib azaltsınlar;
• yaranan ziddiyyətlər mədəni münasibətlər koordinatlarında çözüləcək.

Əgər Azərbaycan tərəfini götürsək, bu deyilən dünya sistemi zəifləsə, DQ erməniləri aşağıda verəcəyimiz avtonomiya modelindən istifadə edib DQ-ni ayırmaq istəsələr, o, güc vasitəsi ilə prosesin qarşısını almağa hazır olmalıdır. Bu o deməkdir ki, aşağıda verəcəyimiz model tərəflərin bir-birinə şübhə ilə, Beynəlxalq qurumların ciddi “bahalı” nəzarət sistemi ilə nəzarətini istisna etmir.

Biz aşağıda DQ anomal avtonomiyasının açar-prinsiplərini veririk, detallar, aspektlər ekspert işlərinin nəticəsində aydınlaşa bilər. Biz, sadəcə, konseptual cizgiləri aşağıdakı şərti bəndlərdə cızırıq:

1. Azərbaycan, Ermənistan və DQ-nin azərbaycanlı, DQ-nin erməni icmaları razı olurlar ki, DQ Azərbaycandaxili anomaliya olmalıdır – ona görə də problem anomaliya kimi çözülməlidir.
    

   Bu qəbul olunandan sonra DQ-nin anomallığığı, yəni Beynəlxalq prinsiplərin məntiqi əsasında çözülməməsi üçün pat vəziyyətlər yaradılır: irəlicədən bəzi siyasi-hüquqi gedişləri pat vəziyyətinə salan bağlaşma yapılır (bağlaşmada “pat vəziyyətinin” prosedurları qəbul olunur). DQ anomaliyası müqavilə nəticəsində aşağıda verilən vəziyyətlər tipindən, pat situasiyalarından əldə edilir:

2. DQ-ni Azərbaycan “DQR” adında tanıyır – sanki bu, “DQR”-in müstəqilliyinin tanınmasıdır, ancaq ““DQR””-in Azərbaycan referendumu olmadan adını dəyişdirməyə, Azərbaycan sərhədlərindən çıxmağa ixtiyarı olmur (ermənilər özlərinə, məsələn, “Arsaq” və ya başqa adı götürə bilmirlər, eləcə də Azərbaycanın ixtiyar verməmək hüququ “DQR” simvolunu tanımasının kompensasiyası olur. Mümkündür ki, Azərbaycan “DQR”i rəsmi sənədlərində həmişə dırnaqda yazsın).
3. “DQR”-in öz ordusu olur (adda), ancaq adı “ordu” olan bu qurum Azərbaycanın inspeksiyası altında olur və yalnız polis kimi yaraqlanır, ağır silahlı orduya çevrilmir (ordu simvolundan Beynəlxalq hüquq avtomatizmi ilə gerçək orduya keçmək olmur, vəziyyət “pat prinsipində” çıxmaza salınır). Bu orduda ermənilər və azərbaycanlılar DQ-dəki etnik tənasüblərinə uyğun olaraq təmsil olunurlar
4. “DQR”-in özünün parlamenti olur, bu parlamentdə azərbaycanlı azlığın kvota ilə deputatları olur. Parlament Azərbaycan Milli Məclisinin qanunlarını modifikasiya edir, yalnız irəlicədən razılaşdırılmış məsələlərdə öz qanunlarını çıxara bilir.
5. “DQR”-in Azərbaycan Parlamentində kvota prinsipi ilə nümayəndələri olur, təkliflər verirlər, səsvermədə iştirak edirlər.
6. 5 ildə bir dəfə Azərbaycan parlamenti “DQR”-i ləğv etmək haqqında məsələ qaldırır, yalnız bu məsələdə (bir neçə başqa simvolik məsələ də əlavə etmək olar) “DQR” nümayəndələrinin veto hüququ olur. Məsələ qalxanda “DQR”-in rəsmi sənədi əsasında onun nümayəndəliyi veto qoyur (“DQR”-in rəsmi sənədi ona görə prosedura daxil edilir ki, təsadüflərə və b. səbəblərə görə vetonun qoyulmamasının qarşısı alınsın – məsələn, erməni nümayəndələri korrupsiyaya uyub veto qoya bilməsinlər).
7. Hər beş ildən bir “DQR” parlamenti Azərbaycandan çıxmaq (öz pulunu yaratmaq və s.) haqqında qanun çıxarmaq istəyir və Azərbaycan azlığı Bakının verdiyi sənəd əsasında veto qoyur.
8. Bu veto qoymaq tipli pat oyununu simvolik aksiya kimi bir çox ağrılı məsələlərdə bağlı işlətmək olar. Zaman keçdikcə anomaliyalar, pat gedişləri, çıxmaz vəziyyətlər öz yumorunu, yüngüllüyünü azaldır, qəribə, orijinal rituala çevrilir: belə rituallar İngiltərənin bəzi siyasi aksiyalarında qalıb. Biz bu rituallara da semiotik anomaliyalar deyərdik: onların işarə, bildirici (siqnifikasiya) cərgəsinin gerçəklikdəki təməlləri (vaxtı ilə bildirdikləri gerçəklik faktları) annihilizə olsa da, yoxluğa uğrasa və ya deskriditasiyaya düşsə də əvəzində psixoloji təsir, kulturoloji cazibə planında önəmləri artır. Avstraliyanın dövlət başçısı sayılan Yelizoveta II-nin kraliça personası belə semiotik anomaliyalardandır.
    

   (İrəlidə göstərdiyimiz “pat situasiyalarının” azərbaycanlı-erməni ziddiyyətlərinə gətirə biləcəyi terapevtik, psixoloji təsirləri ayrıca araşdırıb düşünmək olar).

9. Ermənistan Azərbaycana və ya başqa ölkəyə müharibə elan etsə, “DQR”-in ixtiyarı olmur ki, “respublika” hüquqi terminin avtomatizmi ilə Ermənistanla ittifaqa girə bilsin.
10. Azərbaycan Ermənistana və ya başqa ölkəyə müharibə elan etsə, ixtiyarı olmur ki, “DQR”-i öz tərkibi kimi müharibəyə cəlb etsin.

Beləliklə, hər tərəfin ambisiya və ləyaqət duyğusu simvolların dilində ödənilir. Pat prosedurları sayəsində ağrılı məsələlərlə, başqa tərəf üçün qorxulu istəklərlə bağlı hərəkət imitasiyası yaradılır, ancaq bu hərəkət heç vaxt irəliyə aparmır, yerində sayır.

Verilən anomaliya avtonomiyasının modelinin qarantı BMT və dəyişən vəziyyətdə onun varisi olmalıdır. Modeli içəridən dağıtmaq üçün sistemli iş aparan və ya modeldən üz çevirən tərəf müqaviləyə əsasən özünü BMT-yə qarşı müharibə vəziyyətinə salan tərəf sayılır və ona görə də ona qarşı adekvat ölçülər götürülür.

Dediymiz kimi, biz anomal avtonomiyanın paradiqmasını, açar, giriş tipli modelini veririk. Bu modeldən qabaq Şuşa, Laçın, Kəlbəcər, Ağdərə üzrə razılaşmalar olmalıdır. Razılaşmalarda yenə anomaliya və pat prosedurlarından istifadə etmək olar.

(Bəndlərdə verdiyimiz bütün misallar şərtidir və prinsipləri açmaq üçündür. Dörd tərəf anomal avtonomiya modelini pat prosedurlarının vasitəsi ilə hazırlamağa razı olsalar, prinsipləri saxlayıb bizim yuxarıdakı bəndlərdə yaratdığımız situasiyalara düzəlişlər və ya alternativlər verə bilər).

—
Professor Niyazi Mehdi filosof, ədəbiyyatşünas və tərcüməçidir. 1989-cu ildən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin üzvüdür.

Qafqaz: münaqişənin səsləri alimlər, vətəndaş cəmiyyətinin fəalları, jurnalistlər və digərləri tərəfindən Cənubi Qafqazda münaqişənin həlli üzrə alternativ yazı və təklifləri alqışlayır. Professor Mehdiye yazısına görə minnətdarlığımızı bildiririk. Foto MediaForum.Az tərəfindən çəkilib.

By Professor Niyazi Mehdi

In the present phase of the conflict over Mountainous Karabakh, the deadlock in the peace process is due to symbolism. There is no solution through standard methods: the Armenians are not ready to give away the symbol of an independent republic, while the Azeris refuse the alteration of their borders. Similar situations exist in the conflicts between Chechnya and Russia, and between Abkhazia and Georgia. In order to resolve this deadlock, we are proposing a new autonomy model (‘nomy’ is law in Greek, ‘autonomy’ means ‘ruling oneself according to one’s own laws’).

Although the model we propose is thought of in the context of the Caucasus, it may be applied in other places, for example in Cyprus, or in Southern Azerbaijan which is tied to Iran, after the necessary transformations there. The autonomy we are proposing solves the conflicts with the principle of semiotic (related with the system of signs) anomalies. First, the model of anomalous autonomy is examined in the face of the facts of the Mountainous Karabakh case.

To give the context of the proposal, it is needed to present the current situation

Factors obstacles to a solution from the Armenian perspective: the Armenian army has succeeded in factually removing Mountainous Karabakh from the Azerbaijani state system. However, international law prevents this ‘fact’ from entering into force. There seems to be no way out from this problem. Naturally, the Mountainous Karabakh Armenians have the opportunity of conceding some political symbols to Azerbaijan while de facto continuing to live as an independent state. But the Armenians are worried about such a prospect.

Their first worry is that in case Azerbaijan is strengthened on the military-economic-mental level, and international attention on the Caucasus is reduced, Azerbaijan would take advantage of its symbolic sovereignty over Mountainous Karabakh to remove the factual independent situation of Mountainous Karabakh. That means that in the absence of totally reliable guarantees, the Armenians would be very cautious with regard to symbols that would connect them symbolically to Azerbaijan.

Secondly, in a paralyzed situation, the Armenians are worried of migration and the Azeri demographic dynamic. They argue that the ‘Nakhjivan version’ could be repeated in Mountainous Karabakh, implying that in Mountainous Karabakh, Azerbaijani demographic increase could pressurize the Armenians by peaceful means; that is, victory could be achieved through peaceful means. (This is the Armenian version and the Azerbaijani side has an answer to it.)

Third, the acceptance of Azerbaijani state symbols over Mountainous Karabakh is related to the show of strength of Armenia and the Mountainous Karabakh Armenians. Officials on the Armenian side note that after the efforts spent, society refuses to return to the past and accept Mountainous Karabakh’s previous status.

Factors obstacles to a solution from the Azerbaijani perspective: First of all, according to the Azerbaijani civil, national and state consciousness, Karabakh, together with its mountainous part, is a part of the nation’s geography. To separate out Mountainous Karabakh from the rest of the country would be a national disaster, close to a cosmic catastrophe, for the national consciousness.

Secondly, the system and logic of international law (for example, the inviolability of borders, the recognition by the UN of Azerbaijan in its present borders, etc.) is in Azerbaijan’s favour. Giving in from this favorable position would be absurd.

Thirdly, the prospect of the strengthening of the state should not be forgotten, that is, there is a possibility to reclaim the losses in the future.

Fourthly, international law has its own automatism. Accordingly, a small compromise in political symbolism carries the risk of a ‘japanese domino’, leading to the full loss of Mountainous Karabakh. For example, to carry out negotiations with the Karabakh Armenians as a party to the conflict, with the automatism of international law, immediately implies an important step towards the recognition of Mountainous Karabakh’s independence.

Hence, the vector of the motives of both parties takes the Mountainous Karabakh conflict into a corner, a deadlock.

The civilization order of the present international powers is in the pathos of creating stability; as such, the chance of removing the peace process from the deadlock is zero. If, as in the case of countries like Armenia and Azerbaijan, where there is a frightening degree of corruption at the leadership level with large bank accounts abroad, then the fear of this being discovered or the danger of ‘losing the bank accounts’ makes the leadership of these countries weak to foreign blackmail. This is the only serious method to exert pressure on a the leadership of countries like Azerbaijan.

Section 907 enacted by the US congress, Russia’s longtime lowering of trade with Azerbaijan with the intention to inflict damage, and certain analogical measures from the Iranian side showed that the country can survive this kind of actions. In this sense, the elementary show of honor by Azerbaijan can keep the conflict in its present blind alley.

Nevertheless, most people know that a solution that can solve the conflict and satisfy all sides to it (that is Azerbaijan, Armenia, and Mountainous Karabakh Armenians) would be beneficial. All sides approaching the problem agree that the Armenians of Mountainous Karabakh should live with maximum demographic, economic, and military security, whereas Azerbaijanis of Mountainous Karabakh would be able to live in their former lands, cities, and villages with maximum security. Naturally, after military victories the Mountainous Karabakh Armenians have a wish, that their place of residence should be a state of their own. Azerbaijan’s Armenian minority want Mountainous Karabakh to be factually a part of their national statehood consciousness. This wish creates severe difficulties.

In this context, we give the Mountainous Karabakh model for resolving the conflict peacefully. The methodology that permits this model is the following: first, the model acknowledges Mountainous Karabakh as an Azerbaijani anomaly. (Anomaly in Greek means something in law standing out of the norm.) This means, the status of Mountainous Karabakh is built on certain principles that do not fit squarely with the principles of international law, and becomes legally the Mountainous Karabakh anomaly. Secondly, it uses the procedures that lead to the situation, that we metaphorically term as stalemate situation. The situation of stalemate emerges in the game of chess, when it becomes impossible to create any new situation or development.

The Stalemate situation created in this model gives to Azerbaijan that Mountainous Karabakh Armenians through some principal concessions and through the automatism of international law do not secede from Azerbaijan. For the Armenian side, the procedures leading to the Stalemate situation provide the opportunity of protection from a threat from Azerbaijan.

In this model the stalemate procedure leads to one concession in return of another, thereby securitizing and neutralizing the situation. Hence, the model creates a path for the fulfillment of the ambitions of both parties and as a result enables the two ethnoses of Mountainous Karabakh to live with their national consciousness.

The model we propose, if the tendencies of the 20th century are converted into grounds of resolution, may work. Events like Kosovo or Bosnia elucidates the tendencies:

• It is not possible to suppress a national, ethnic minority; there is no perspective in succumbing to the wish to oust them from their place of inhabitancy;
• The civilized world will not allow anyone to realize a wish to annihilate its ethnic or religious enemy.
• The world will not allow that one party emerges winning of an ethnic conflict. On the level of ethnic and other minorities, progress and development is managed.
• At the same time these minorities will not be given the opportunity to alter state borders through separatism.
• Controversies that do arise must be solved through the coordinates of civilized relations.

From the Azerbaijani perspective, if this so-called world system is weakened, and the Mountainous Karabakh Armenians take the below-given autonomy model as a basis for separating from Azerbaijan, Azerbaijan must be ready to use force to counter that process. In this model, the ability of perpetual motion, and the inability to exit from this perpetual motion and create a new situation, paradoxically unite. This is what we intend by the term stalemate.

Below, the key principles of Mountainous Karabakh anomalous autonomy are given; the details and aspects can be elucidated by the work of experts. We here draw the conceptual lines as follows:

1. Azerbaijan, Armenia, and the Armenian and Azerbaijani communities of Mountainous Karabakh agree to Mountainous Karabakh being an anomaly within Azerbaijan, and as such the problem is to be solved in an anomalous way.
    
   

   Having accepted this, a stalemate situation is created in order to solve the Mountainous Karabakh anomaly through the logic of new principles of international law; this situation is achieved through the following:

2. Azerbaijan accepts Mountainous Karabakh as the ‘Mountainous Karabakh Republic’ – although this could mean the recognition of MKR’s independence; however, without a referendum in Azerbaijan, the MKR cannot change its name to exit from Azerbaijan’s borders (for example, the Armenians cannot unilaterally change the name to Artsakh or some other name, and this is a compensation for the recognition by Azerbaijan of the MKR. It is also possible that the MKR is permanently written into the documents of Azerbaijan.)
3. MKR will nominally keep an army, however the institution known as its army will be under the inspection of Azerbaijan and functions as a police force, and is not converted into an army with heavy weaponry. (it cannot through the automatism of international law turn into a real army, as it is locked by the stalemate principle). Armenians and Azerbaijanis serve in this army in a proportion suitable with Mountainous Karabakh’s demography.
4. MKR has a parliament of its own, and the Azerbaijani minority is represented through quotation. The parliament modifies the rules of the Milli Majlis of Azerbaijan, however it has legislative power on matters previously agreed upon.
5. MKR is represented in the Azerbaijani Milli Majlis through a quota system, has the right to propose legislation, and participate in voting.
6. Every five years the Azerbaijani parliament raises the issue of annulling the MKR, however in this matter (other symbolic matters could be added) the MKR representatives veto this proposition. As the matter comes up, the representatives of MKR automatically put a veto in the base of the official document. (The reason is that it would interrupt the the possible action of representatives who would not want to put the veto, due to corruption or accidents). Every five years the MKR parliament legislates to secede from Azerbaijan (create its own currency etc.) and the Azerbaijani minority vetoes this through documents given by Baku.
7. This veto procedure follows the stalemate principle insofar as it is managed to guide highly loaded matters to a symbolic value. As time passes, anomalies through stalemate procedures lose their rhythm and strength, and transform into original rituals. Such rituals remain in certain English political actions. We call this semiotic anomalies: Their significance and importance in reality may have been annihilated, and although they may be pointless or discredited, their psychological value and cultural importance rises. That Elizabeth II is the head of state of Australia is one of such semiotic anomalies. The therapeutic and psychological factors that may serve as stalemate functions in the Azerbaijani-Armenian controversy may be further researched.
8. If Armenia declares war on Azerbaijan or any other country, MKR would not through the automatism of its status as a republic have the right to enter into an alliance with Armenia. If Azerbaijan declares war on Armenia or another country, MKR will not need to take part in this war. Hence the ambitions of both sides are controlled through symbols. Thanks to the stalemate procedure, an imitation of the painful acts that would be understood as threatening to the other side is created. However, these acts have no chance of being realized, and are halted.

The given anomalous autonomy model should be guaranteed by the UN. Any party which tries to alter the agreed situation will be considered to have declared war on the UN and should be subjected to adequate responses.

As we have said, the paradigm of the anomalous autonomy is given as a key, introductory model. Beyond this model there must be agreements on Shusha, Lachin, Kelbajar, and Agdere (Mardakert). Here other anomalies or stalemate situations may be considered. (All examples given above are intended to open the principles. If all four sides are ready to solve the problem through the anomalous autonomy and stalemate model, keeping the principles outlined above, our examples of application may be altered or alternatives may be given.)

—
Professor Niyazi Mehdi is a philosopher, literary critic, translator, and a member of Azerbaijan Writers’ Union since 1989. Translated from Azerbaijani into English by Svante Cornell.

Caucasus Conflict Voices welcomes contributions from academics, civil society activists, journalists and others interested in providing alternative narratives and suggestions on resolution of conflict in the South Caucasus. Thanks to Professor Mehdi for his submission. Photo by MediaForum.Az